De terugreis / The return journey

English below

Gisteren kregen we bericht van de Nederlandse ambassade. Over één uur worden jullie op het vliegveld verwacht. De paniek slaat even toe. We hadden al veel gepakt maar nog niet alles. Gelukkig is het een vergissing. Morgen om een uur vertrekt het vliegtuig. We worden om tien uur op het vliegveld verwacht.

Tja, dat is het dan! Het is toch een beetje vreemd om, ook al zijn we er al een week mee bezig, afscheid te nemen. De koffers staan al in de auto. We zijn er klaar voor dus naar beneden voor de knuffels (voor wie wil of durft). Om kwart voor negen rijdt Isaac ons van het terrein af. Bye bye. Wanneer zien we je weer? Geen idee maar we houden contact. Handkus en dan gaan we de hoek om. De vakantie ligt achter ons, de terugreis voor ons. Als we de hoofdweg opdraaien zien we de eerste militaire blokkade. ‘Waar naartoe?’ Vraagt een gewapende militair. ‘Vliegveld’ zegt Isaac kort en we kunnen doorrijden. Dat valt gelukkig mee. We zijn zeker nog een keer of vijf aangehouden en slechts een keer moesten we onze tickets en de begeleidende brief van de Nederlandse ambassade laten zien. Op de weg naar het vliegveld staat nu ook een bemande tank. Isaac lacht. Hij vertelt dat de tank geïnstalleerd is om mensen binnen te houden. Echter, iedereen is zo nieuwsgierig dat men juist naar buiten komt om naar de tank te kijken. Het is zo rustig op de weg dat we binnen een half uur op het vliegveld zijn. Afscheid genomen van Isaac en daar staan we dan.

Voor ons al een lange rij wachtende mensen. Een Nederlandse militair roept wat maar het is niet te verstaan. Het blijkt dat iedereen, die al een ticket heeft naar voren moet komen. Diegene die via Bijzondere Bijstand Buitenland een ticket hebben ontvangen, kunnen meteen door. Er zijn veel mensen aanwezig die nog geen ticket hebben. Er zijn ook heel veel nationaliteiten. Later begrijp ik dat deze repatriëring een samenwerking is van veel Europese landen. Als eerste binnen. ‘Dan zullen de koffers wel weer als laatste komen’, gaat door mijn hoofd, denkend aan de vlucht van precies een maand geleden. Overal staan markeringen waar je moet lopen en waar te gaan staan. Het is een vreemde gewaarwording. Alles verloopt soepel maar heel langzaam. Het is vooral wachten. Er blijkt een lunchroom open te zijn op het vliegveld. Daar haal ik voor Stef en mij echte koffie (een dubbele), water en een sandwich. Ik moet vijfentwintig euro afrekenen. Meteen weer westerse prijzen.

Het vliegtuig van KLM komt in zicht en ik haal opgelucht adem. Kennelijk is het toch iets spannender dan dat ik door had. Als de piloten in de wachtruimte komen, wordt er door sommigen geklapt. Het ontroert me. Ze doen het toch maar. Even op en neer naar Ghana om gestrande passagiers te halen, met gevaar op besmetting. Om half vier gaan we het vliegtuig in. Op de stoel ligt een zakje met drinken, fruit, brood en snacks. Dit om het KLM team zoveel mogelijk te beschermen. Een half uur later gaan we de lucht in. Voor het eerst zie ik Accra bij daglicht. Helaas zit ik bij de vleugel. Ik had me zo verheugd op mooie overdag foto’s.

De vlucht verloopt rustig. Als we op Schiphol aankomen is het overal doodstil. De borden voor vluchtinformatie zijn helemaal leeg. Onze koffers worden over 2 dubbele transportbanden geleidt, zodat iedereen zeker anderhalve meter uit elkaar kan staan. Onze koffers zijn niet het eerste op de band maar ook zeker niet het laatste. Nu nog onze auto halen en dan naar huis. Een groot avontuur afsluitend.

Yesterday we got a message from the Dutch embassy. You are expected at the airport in one hour. Panic strikes for a moment. We had already packed a lot, but not everything. Fortunately, it’s a mistake. Tomorrow at one o’clock the plane leaves. We’re expected at the airport at 10 o’clock.

Well, that’s it! It’s a bit strange to say goodbye, even though we’ve been working on it for a week. The suitcases are already in the car. We are ready to go downstairs for the cuddles (for those who want or dare). At a quarter to nine Isaac drives us off the terrain. Bye bye. When will we see you again? No idea but we’ll keep in touch. Hand kiss and then we go around the corner. The holiday is behind us, the trip home in front of us. When we turn onto the main road, we see the first military blockade. “Where to? Requests an armed soldier. “Airport” says Isaac briefly, and we can move on. Luckily, that’s it. We’ve certainly been stopped about five more times and only once did we have to show our tickets and the accompanying letter from the Dutch embassy. On the way to the airport is now also a manned tank. Isaac laughs. He tells us that the tank has been installed to keep people inside. However, everyone is so curious that they just come out to look at the tank. It is so quiet on the road that we are at the airport within half an hour. We say goodbye to Isaac and there we are.

In front of us already a long line of waiting people. A Dutch soldier shouts something but it is not understandable. It turns out that everyone who already has a ticket has to come forward. Those who have received a ticket through Special Assistance Abroad, can go through immediately. There are many people present who do not have a ticket yet. There are also many nationalities. Later I understand that this repatriation is a cooperation of many European countries. We are the first to go through. “Then the suitcases will be the last to come off’, goes through my mind, thinking about the flight of exactly one month ago. Everywhere there are markings where to walk and where to stand. It’s a strange situation. Everything goes smoothly but very slowly. It is mainly waiting. There appears to be a lunchroom open at the airport. There I get real coffee (a double), water and a sandwich for Stef and me. I have to pay twenty-five euros. Western prices again…

KLM’s plane comes into sight and I breathe a sigh of relief. Apparently, it is a bit more exciting than I realised. When the pilots come into the waiting room, some of them clap. It moves me. They do it to help people. Just up and down to Ghana to pick up stranded passengers, in danger of contamination. At half past three we enter the plane. On the seat is a bag with drinks, fruit, bread and snacks. This is to protect the KLM team as much as possible. Half an hour later we go into the air. For the first time I see Accra in daylight. Unfortunately, I am sitting by the wing. I was so looking forward to beautiful daytime pictures.

The flight goes quietly. When we arrive at Schiphol it is dead quiet everywhere. The signs are empty. Our suitcases are led over 2 double conveyors, so everyone can stand at least one and a half meter apart. Our suitcases are not the first on the belt, but certainly not the last. Now we have to get our car and then go home. The end of a great adventure.

Een dag vol energie / A day full of energy

English below

Wie weet zitten we hier nog een poos. Het geeft ons een boost om eerst een ochtendwandeling door de wijk te maken. Vervolgens nemen we deel aan de gezamenlijke meditatie van Changespirators. We hebben nog energie over om onze slaapkamer eens op te frissen. Lakens luchten, de indeling veranderen en de veger erdoor. We kunnen nog een extra tafeltje gebruiken en ik weet dat er nog onderdelen zijn. Stef en Paakow buigen zich over de vele poten en enkele bladen die er zijn. Het duurt even maar er komt een tafeltje tevoorschijn.

Later worden we ge-entertaint door Josephine (zus van Isaac) en de kinderen. Dansend en zingend staan ze voor ons. Het is kennelijk voor iedereen een dag vol energie.

Even later komen de kinderen ‘mogen we tekenen?’ ‘Ja, dat mag alleen niet nu. Vanmiddag ok?’ Zeg ik. Tien minuten later staan ze weer aan de deur. ‘Jongens, ik heb gezegd After Noon. Hoe laat is Noon?’. Twaalf uur, dat weten ze wel. ‘Dus hoe laat is After Noon?’ Na twaalven, en bedremmeld druipen ze af. Het blijft uren rustig. Zo rustig dat ik mijn belofte vergeet. Om drie uur komen ze naar boven gerend. ‘Auntie, het is AFTER NOON. Nu gaan we tekenen!’ Ze hebben helemaal gelijk. Ik ga onmiddellijk de spullen klaar zetten. De opdracht is, wanneer voel je je helemaal happy? Er hoeft geen minuut over nagedacht te worden en geconcentreerd gaan ze aan het werk.

Deze opdracht had ik op de school in Oyoko willen doen. Door de Coronacrisis kan ik daar niet terecht. Ieder kind vindt deze opdracht leuk, dat blijkt maar weer. Mijn neefjes vormen mijn ‘proefklas’.  Gelukkig maar want ik heb aan deze drie mijn handen al vol. Misschien maar goed dat de klas met zesenveertig leerlingen even op zich laat wachten 😉

met wasco kun je ook heel goed lippen stiften

Maybe we’ll be here for a while. It gives us a boost to first take a morning walk through the neighbourhood. Then we participate in the joint meditation of Changespirators. We still have energy left to freshen up our bedroom. Airing sheets, changing the layout and wiping through. We can use an extra table and I know there are still parts somewhere. Stef and Paakow are looking at the many legs and some tabletops that are there. It takes a while, but we have an extra table.

Later we are entertained by Josephine (sister of Isaac) and the children. Dancing and singing they stand in front of us. Apparently, it is a day full of energy for everyone.

A little later the children ask  ‘can we draw?’ ‘Yes, but not right now. This afternoon ok?’ I say. Ten minutes later, they’re back at the door. “Guys, I said After Noon. What time’s Noon? Twelve o’clock, they’ll know. “So what time is After Noon? After twelve, and they go with sad faces. It stays quiet for hours. So quiet that I forget my promise. At three o’clock they come running upstairs. Auntie, it’s AFTER NOON. Now we’re going to draw! They’re absolutely right. I’m getting the things ready right away. The assignment is, when do you feel completely happy? They don’t need a minute to think about it and concentrate.

I wanted to do this assignment at the school in Oyoko. I can’t go there because of the Corona crisis. Every child likes this assignment, as it turns out. My nephews are my ‘test class’.  That’s a good thing, because I already have my hands full with these three. Maybe it’s a good thing that the class with forty-six students has to wait a while 😉

Lock down in Accra / Lock down in Accra

English below

Corona, Corona, meer en meer wordt het voelbaar. Ongemerkt blijven we thuis ook meer op afstand. Een spontane knuffel is er niet meer bij. Er is wel meer tijd om te praten. Voor Lucy en vooral voor Isaac wordt het werk minder en is er meer tijd om een praatje te komen maken. Verschillende keren komen ze naar ons dakterras en praten we over het schoolproject, de leerlingen en wat we gaan doen op Homeland Oyoko. Vooral ideeën uitwisselen.

Met de Changespirators-groep in Nederland gaan we online gezamenlijk mediteren. Met elkaar een meditatie doen voelt sterker dan alleen. Verbinding, dat is wat er vooral mis is in deze wereld. We zijn niet meer verbonden met elkaar. We leven naast elkaar als losse individuen en dat is niet de bedoeling. Het is mooi te horen dat, juist nu iedereen niet met elkaar lichamelijk in contact kan komen, er meer verbinding is. Ik hoor het van diverse kanten.

Het is nu vooral een tijd van plaatsnemen op het dakterras en waarnemen wat er zoal gebeurt. Eigenlijk maakt het niet uit waar je zit, er is overal iets te zien. Zo wordt hier beetje bij beetje een tuintje aangelegd en wordt het watchman-huisje in zijn geheel van het erf gehaald. Om 6 uur ‘s ochtends dus dat was even schrikken. Een man of 8 tillen vol enthousiasme gezamenlijk het huisje op. Beetje naar links en dan weer naar rechts. Let op de boom én de op- en afstapjes. Huisje de poort door, weg van het terrein. Zo, opgeruimd staat netje! Het huisje is van een watchman die tijdens de bouw op het huis van Lucy en Isaac heeft gelet. De watchman werkt nu ergens anders maar heeft zijn huisje nooit meer opgehaald.

Corona, Corona, more and more it becomes palpable. Unnoticed, we also stay more and more at a distance at home. A spontaneous hug is no longer there. There is more time to talk. For Lucy and especially for Isaac the work is getting less and there is more time to have a chat. Several times they come to our roof terrace and we talk about the school project, the students and what we are going to do on Homeland Oyoko. Especially exchanging ideas.

With the Changespirators group in the Netherlands we are going to meditate together online. Doing a meditation together feels stronger than alone. Connection, that is what is especially wrong in this world. We are no longer connected with each other. We live next to each other as separate individuals and that is not the intention. It is nice to hear that, although we cannot physically come into contact with each other, there is more connection. I hear it from different sides.

It is now mainly a time of sitting back on the roof terrace and observing what is happening. It doesn’t really matter where you sit, there is always something to see. Little by little, a little garden is being laid out here and the watchman’s house in its entirety is being taken off the property. At 6 o’clock in the morning so that was a bit of a scare. Eight enthusiastic men lifted the house together. To the left and then to the right again. Watch out for the tree and the steps up and down. House through the gate, away from the terrain. Good riddance! The house belongs to a watchman who watched the house of Lucy and Isaac during construction. The watchman now works somewhere else but never picked up his house.

Naar Oyoko / Oyoko

English below

Vandaag gaan we naar Oyoko ondanks een bezorgde Lucy. We staan om 7 uur op, hebben om 8 uur ontbijt en zitten om 9 uur in de auto. Het lijkt Nederland wel!  Paakow gaat met ons mee. Hij vindt het heerlijk om even iets anders te doen dan gewoonlijk. De rit is rustig. De Corona invloed is al duidelijk te merken. We worden nauwelijks aangehouden bij de controleposten. In de omgeving van Oyoko voel ik me blijer worden. Het voelt echt als thuis.

In het dorp zelf zie ik duidelijk verschil met vroeger. Het is schoner en er zijn meer bedrijfjes langs de hoofdwegen. Ook zijn veel huizen opgeknapt. Het is fijn om zo binnen te komen. We gaan naar de Roman Catholic School waar we ons nieuwe Life is Love programma willen introduceren. Door het Coronavirus is ook deze school gesloten. Het ligt er verlaten bij. Er is veel bijgebouwd maar we vinden toch het gebouw waar Lucy in 2002 op school zat. Achter de school staat het huis waar Daddy destijds woonde. We lopen er naar toe en komen enkele bekenden tegen. De tailor, die destijds een shirt voor mijn vader heeft gemaakt. En Kwobi, een zoon van mijn neef. Bij het voormalige huis van Daddy herkent de buurvrouw mij. In het huis zelf woont een zus van mijn vader. Ik ken haar nauwelijks en ook haar kinderen niet. De jongeman die de deur opendoet weet meteen dat ik Monica ben. Op een of andere manier werkt de tamtam nog steeds.

Het huis en de omgeving zijn erg veranderd. Er is weinig over van hoe het was. Het huis is groter geworden en er zijn bijgebouwen geplaatst. Ook de sfeer is totaal anders dan toen. Het is niet meer ‘ons huis’ maar gewoon ‘een huis’. Jammer, er liggen mooie herinneringen.

We hebben met Ama afgesproken om bij haar te lunchen, dan kunnen we nog afscheid nemen van haar man en haar kinderen. Morgen vliegen we immers naar Nederland. We zijn aan de vroege kant dus eerst naar de werkplaats van Ampofo. Hij is een houten kast aan het maken. Het is zo mooi om te zien hoeveel liefde Ampofo voor zijn vak heeft en hij is erg trots op zijn werk. Vorig jaar heeft hij volwassen onderwijs gevolgd via het Quashie School Project. Hij heeft er veel aan, niet alleen om zijn kinderen te kunnen helpen met huiswerk maar ook in zijn werk. Hij schrijft nu zelf zijn offertes en kan berekeningen maken. Wat nu ook kan, en dat wist ik niet, hij kan nu zelf mijn WhatsApp-berichtjes beantwoorden. Voorheen deed Ama dat voor hem.

Ama is natuurlijk aan het koken. Ik ken Ama niet anders. Altijd zorg voor de ander. Vandaag krijgen we een kool-stoofpot met yam. Er is door het virus bijna niets te koop. Het wordt de komende tijd creatief met kool voor haar. Ama maakt er weer iets heel lekkers van. Dan krijgen we weer een negatief bericht van KLM. De vlucht voor morgen is ook geannuleerd maar dit keer wordt geen nieuwe vlucht aangeboden. We zijn nu officieel ‘gestrande reizigers’. De Ghanese regering is in overleg of ze een gehele Lock-down af gaan kondigen voor grote steden als Accra en Kumasi. We weten niet wat ons te wachten staat dus laten we niet te laat terug naar Accra rijden én onderweg groenten en fruit kopen wat er nog te krijgen is. We vragen Lucy wat we mee moeten nemen. Tomaten en ananas. Dat is nog eens wat anders dan hamsteren van toiletpapier. Dat vond Lucy trouwens erg overbodig. Je kunt met alles je billen afvegen, bladeren of krantenpapier of oude kledingstukken. Wie maakt zich nu druk om toiletpapier… Voor de zekerheid gaan we ook maar even pinnen én gooien de auto vol met benzine. Voor Lucy en Isaac, als dank dat we hun auto mochten lenen tijdens de vakantie.

Today we’re going to Oyoko, despite a worried Lucy. We get up at 7 o’clock, have breakfast at 8 o’clock and are in the car at 9 o’clock. It looks like Holland!  Paakow comes with us. He loves to do something different than usual. The ride is quiet. The Corona influence is already noticeable. We are hardly stopped at the checkpoints. In the surroundings of Oyoko I feel happier. It really feels like home. In the village itself I clearly see a difference with the old days. It is cleaner and there are more companies along the main roads. Also a lot of houses have been refurbished. It’s nice to enter like this. We go to the Roman Catholic School where we want to introduce our new Life is Love program. Because of the Coronavirus this school is also closed. It’s deserted. A lot has been built but we still find the building where Lucy went to school in 2002. Behind the school is the house where Daddy used to live. We walk to it and meet some acquaintances. The tailor, who made a shirt for my father at the time. And Kwobi, a son of my cousin. At Daddy’s former house, the neighbour recognizes me. In the house itself lives a sister of my father. I barely know her or her children. The young man who opens the door immediately knows I’m Monica.

The house and its surroundings have changed a lot. There’s little left of how it was. The house is bigger. Also the atmosphere is totally different from then. It is no longer ‘our house’ but just ‘a house’. Too bad, but we have beautiful memories there.

We agreed with Ama to have lunch with her, then we can say goodbye to her husband and her children. Tomorrow we will fly to the Netherlands. We are a bit early so first we go to the workshop of Ampofo. He is making a wooden cupboard. It is so beautiful to see how much love Ampofo has for his profession and he is very proud of his work. Last year he followed adult education through the Quashie School Project. He benefits a lot, not only to be able to help his children with homework but also in his work. He now writes his own quotations and can make calculations. What else he can do now, and I didn’t know that, is answering my WhatsApp messages himself. Ama used to do that for him. Ama is cooking, of course. I don’t know Ama any other way. Always taking care of others. Today we’re getting a cabbage stew with yam. There’s almost nothing for sale because of the virus. She needs to be creative with the cabbage. Ama will make something really tasty out of it. Then we get another negative message from KLM. The flight for tomorrow has also been cancelled but this time no new flight will be offered. We are now officially ‘stranded passengers’. The Ghanaian government is discussing whether they will announce a complete Lock-down for big cities like Accra and Kumasi. We don’t know what to expect so let’s not drive back to Accra too late. We can buy fruit and vegetables along the way. We ask Lucy what to bring. Tomatoes and pineapple. That is something else than hoarding toilet paper. Lucy thought that was very unnecessary. You can wipe your buttocks with anything, leaves or newspaper or old clothes. Who cares about toilet paper… Just to be on the safe side, we go to an ATM  and fill up the car with gasoline. For Lucy and Isaac, as thanks for letting us borrow their car during the holidays.

Naar Asamankese / To Asamankese

English below

Wat zullen we vandaag doen? Gisteravond hebben we met Isaac overleg gehad over de bouw op Homeland Oyoko. Er moet nog zoveel voorbereid worden dat het Stef en mij handig lijkt om in de buurt een huis te huren, als we aan het project gaan beginnen. Dat vindt Isaac zonde van het geld. In Asamankese woont zijn moeder en daar is nog plek in huis. Waarom gaan jullie daar niet eens kijken? Asamankese ligt tussen anderhalf en twee uur rijden van Oyoko vandaan. In eerste instantie lijkt dat voor ons niet logisch. Al brainstormend komen er verschillende mogelijkheden. We kunnen natuurlijk ook investeren in een goede auto en dan dagelijks wat verder rijden. Dat is misschien goedkoper en een betere investering. Laten we inderdaad naar Asamankese gaan. Paakow en Emmanuel gaan mee. Ook een moeder en dochter, die nu de mogelijkheid hebben om naar hun familie te gaan. Vanavond trakteren wij op pizza want morgen vliegen we naar huis. ‘En ook als we niet naar huis vliegen eten we toch vanavond pizza’, roep ik erachteraan.

Ook deze weg gaat door de bergen en is mooi om te rijden. Bij Aburi buigt de weg naar het westen en gaan we via Nsawam naar Asamankese. Ook hier is veel farm-land, net als op de weg van Koforidua naar Atimpoku. Aan deze weg liggen verschillende ananasplantages en zien we een plantage met rubberbomen. Na een uur en drie kwartier komen we op plaats van bestemming. Het regent een beetje. Het is best lekker want in Accra is het veel te droog en stoffig.

Het huis is leuk maar om daar een paar maanden per jaar te verblijven, ik weet het nog niet. We hebben in ieder geval de plek gezien en kunnen het meenemen in onze toekomstplannen.

De moeder van Isaac neemt ons mee naar een cacaofarm, een eindje verderop. Het is een mooie plek met grote bomen. Er wordt wat over en weer gepraat in Twi. De medewerkers vinden het niet fijn om ons een rondleiding te geven vanwege het Coronavirus. Jammer maar begrijpelijk. We gaan daar niet moeilijk over doen.

Op de terugweg stoppen we bij een benzinestation waar ook iets te eten is, er staan diverse mogelijkheden op het raam aangekondigd. Sandwiches, French fries, Fried rice met kip en enkele lokale gerechten. Als we de deur openmaken staan er 2 tafeltjes met stoeltjes. Even zakt de moed in de schoenen maar het blijkt dat we boven kunnen zitten. Dat ziet er meer als een wegrestaurant uit. We besluiten Jolof met kip te eten, er wordt namelijk niks anders geserveerd. We zijn gewend dat de menukaart niet klopt met wat aangeboden wordt. Het duurt erg lang voordat we het eten krijgen maar, het is heerlijk. Het was het wachten waard. We checken tijdens het wachten onze vlucht en ineens is de vlucht gewijzigd van vijfentwintig maart naar 27 maart. Ik begin mijn geduld te verliezen maar daar schiet ik niks mee op. Uitademen en loslaten, dat is het enige wat zin heeft. De terugreis is rustig. Er is al veel minder verkeer op de weg dan voor het Corona-tijdperk. Politieposten doen niet moeilijk. Dat deden ze al niet maar nu wordt er ook nauwelijks gecontroleerd. Ook bij het tolhuisje als je Accra binnen komt is geen auto te bekennen. We rijden naar de pizzeria en bestellen 4 grote pizza’s. Ze worden thuis bezorgd. Weer een nieuwigheidje in Ghana.

What shall we do today? Last night we talked to Isaac about construction activities on Homeland Oyoko. There is still so much that need to be prepared, so Stef and I think it would be handy to rent a house nearby, when we start the project. Isaac thinks that is a waste of money. His mother lives in Asamankese and there is still room in the house. Why don’t you go and have a look? Asamankese is between an hour and a half and two hours drive from Oyoko. At first that does not seem logical to us. As we brainstorm there are several possibilities. Of course, we can also invest in a good car and then drive a bit further every day. That might be cheaper and a better investment. Let us indeed go to Asamankese. Paakow and Emmanuel will join us. A mother and daughter, who now have the possibility to go to their family, join us as well. Tonight, we’ll treat ourselves to pizza because tomorrow we’ll fly home. “And even if we don’t fly home we’ll still eat pizza tonight,” I say.

This road also goes through the mountains and is nice to drive. At Aburi the road bends to the west and we go via Nsawam to Asamankese. Here is also a lot of farmland, just like along the road from Koforidua to Atimpoku. On this road there are several pineapple plantations and we see a plantation with rubber trees. After an hour and three quarters we arrive at our destination. It is raining a bit. It is quite nice because in Accra it is way too dry and dusty. The house is nice, but I don’t know about staying here a couple of months a year. At least we have seen the place and we can take it with us in our future plans.

Isaac’s mother takes us to a cacao farm, a little further away. It is a beautiful place with big trees. There is some talking in Twi. The employees do not like to give us a tour because of the Coronavirus. Too bad but understandable. We are not going to make a problem about that.

On the way back we stop at a gas station where you can also buy something to eat, there are several options announced on the window. Sandwiches, French fries, Fried rice with chicken and some local dishes. When we open the door there are 2 tables with chairs, but we go and sit upstairs. Here it looks more like a roadside restaurant. We decide to eat Jolof with chicken, there is nothing else served. We are used to the fact that the menu does not match what is on offer. It takes a very long time before we get the food, but it is delicious. It was worth the wait.

We check our flight while waiting and suddenly the flight has changed from 25 March to 27 March. I start to lose my patience but that does not help me. Breathe out and let go, that is the only thing that makes sense. The journey back is quiet. There is already much less traffic on the road than before the Corona era. Police stations take things easy. They already did that, but now there are hardly any checks either. Even at the tollbooth when you enter Accra there is no car to be seen. We drive to the pizzeria and order 4 large pizzas. They are delivered at home. Another development in Ghana.

Niet zwemmen / Don’t swim

English below

Emmanuel is bij Paakow blijven slapen en Stef en ik hadden ze beloofd om vandaag te gaan zwemmen. Ook voor ons is dat leuk. We zien de jongens op een andere manier dan thuis waar ze vooral mee moeten helpen in het huishouden. Ook kunnen we eens rustig praten omdat de kleinere kinderen niet meegaan. Lucy is heel erg bezorgd vanwege het Coronavirus. Wat als het virus in huis komt? Wat als ze in quarantaine zouden moeten? Wie moet dat betalen en hoe kan ze dat betalen voor zoveel kinderen? Zorgen die best begrijpelijk zijn. Ze voelt zich enorm verantwoordelijk voor de gezondheid, vooral van de kinderen. Helaas voor Paakow en Emmanuel, maar we besluiten om thuis te blijven. Stef en ik zijn te gast bij Lucy en Isaac en we willen het voor hen niet moeilijker maken dan het al is. Beteuterde gezichten maar ach, dat is ook eigenlijk meteen weer over.

De jongens komen gezellig kletsen op ons dakterras. ‘Wat willen jullie eigenlijk worden. Wat voor vervolgopleiding zouden jullie willen doen?’ Emmanuel wil piloot of engineer worden. Hij heeft niet de juiste vakken in zijn pakket maar dat kan hij op de universiteit aanvullen. Ik heb zelf niet gestudeerd en snap niet helemaal hoe het werkt. Paakow vult Emmanuel aan en legt uit dat als de resultaten op Senior High goed zijn, je aanvullende vakken kan doen op de universiteit. Het hangt af van welke richting je kiest, welke vakken toegevoegd moeten worden.

Paakow is spraakzamer. Na zijn Senior High wil hij heel graag op missie. Net als zijn grote ‘broer’ Owusu. Vervolgens wil hij naar de universiteit, misschien wel in Nederland of in Utah. Zijn kinderwens is om piloot te worden en die wens heeft hij nog steeds. Engineer lijkt hem ook wel wat en dan wil hij zich specialiseren in solar-techniek. Hij wil ook wel soldaat worden met een leidinggevende functie, want daar wordt je groot en sterk van, mag je commando’s geven en verdien je heel veel geld. Paakow is klein van stuk en heeft een zacht karakter. Op Senior High worden de eerstejaars flink getest door de oudere leerlingen en daar heeft hij veel moeite mee. Een beroep waarin hij groot en sterk kan zijn, lost al zijn problemen op…
Ik moet denken aan een telefoontje van jaren geleden. Paakow zingt voor mij een liedje en het klinkt echt goed. ‘Wat mooi’, zeg ik ‘je kunt wel zanger worden’. ‘Ik wil helemaal geen zanger worden’, is zijn benauwde antwoord ‘ik wil piloot worden’. We zullen zien wat de toekomst brengt. Gelukkig hoeft hij nog niet te kiezen.

We blijven thuis en slaan gade wat er onder ons allemaal gebeurd. Er wordt een muurtje gemetseld in de tuin. Alles gaat met de hand in een gestaag tempo. Het is mooi te zien hoe, als de een het beter heeft, een ander er ook profijt van heeft. Er ontstaat werk want er worden nieuwe huizen gebouwd, tuinen aangelegd, watersystemen aangeboord. Hiervoor zijn weer vakmensen nodig die bedrijfjes starten. Er komt letterlijk leven in de brouwerij.

Vanuit Kumasi krijgen we bericht van Adwoa dat ze een paar ontwerpen voor de banner van het Quashie School Project klaar heeft. Of we even willen controleren op fouten en aangeven welk ontwerp we het mooiste vinden. Als we dat vandaag doen dan hebben we vanavond de banner in huis. Hoe kan dat? Kumasi ligt honderden kilometers van Accra vandaan? Het pakketje wordt met een trotro (busje dat personen vervoerd) meegegeven. Zodra de trotro in de buurt van Lucy’s huis is, belt de bestuurder. Wij kunnen dan het pakketje aan de hoofdweg in ontvangst nemen. Inderdaad, ‘s avonds om 8 uur hebben wij de banner in ons bezit. Het zit zo mooi ingepakt dat ik even twijfel om het open te maken. Het past nu wel heel perfect in de koffer. De nieuwsgierigheid wint, het pakketje gaat open en de banner komt tevoorschijn. Een echte in Ghana gemaakte banner door oud-leerling en zus Adwoa. Zij deed destijds een opleiding voor grafisch ontwerper. Des te leuker dat zij de banner voor ons project maakt. We zijn er heel erg blij mee!

Emmanuel stayed over at Paakow’s and Stef and I had promised them to go swimming today. That is also nice for us. We see the boys in a different environment than home where they mainly have to help in the household. We can also talk quietly because the smaller children do not go with us. Lucy is very worried because of the Coronavirus. What if the virus comes into the house? What if they should be quarantined? Who would have to pay for that and how could she pay for so many children? Concerns that are quite understandable. She feels enormously responsible for the health of, especially, the children. Unfortunately for Paakow and Emmanuel,  we decide to stay home. Stef and I are Lucy’s and Isaac’s guests and we do not want to make it more difficult for them than it already is. Sad faces, but they get over it quickly.

The boys come to chat on our roof terrace. “What do you really want to be? What kind of further education would you like? Emmanuel wants to become a pilot or engineer. He does not have the right subjects in his package, but he can supplement that at university. I have not studied myself and don’t quite understand how it works. Paakow adds to Emmanuel’s story and explains that if the results at Senior High are good, you can take additional subjects at university. It depends on which direction you choose, which courses must be added.

Paakow is more talkative. After his Senior High he really wants to go on a mission. Just like his big ‘brother’ Owusu. Then he wants to go to university, maybe in the Netherlands or in Utah. His childhood dream is to become a pilot and he still has that dream. Becoming an engineer is second best and he then wants to specialize in solar technology. He also wants to become a soldier with an executive position, because that makes you big and strong, you can give commands and you earn a lot of money. Paakow is small and has a soft character. At Senior High the freshmen are tested by the older students and he is a bit afraid of that. A profession in which he can be big and strong, solves all his problems…

I am reminded of a phone call made years ago. Paakow sings me a song and it sounds really good. “How beautiful,” I say, “you can be a singer. I don’t want to be a singer’, is his cramped answer ‘I want to be a pilot’. We will see what the future brings. Luckily, he does not have to choose yet.

We will stay home and watch what happens around us. A wall is being built in the garden. Everything is going by hand at a steady pace. It is nice to see that, when one person is better off, another also benefits from it. Work arises because new houses are built, gardens are laid out, water systems are installed. This in turn requires professionals who start small businesses. Things are literally liven up!

From Kumasi we get a message from Adwoa that she has finished a few designs for the banner of the Quashie School Project. If we want to check for errors and indicate which design we like best. If we do that today, we will have the banner tonight. How is that possible? Kumasi is hundreds of kilometers from Accra? The package is given with a trotro (van that transports people). As soon as the trotro is near Lucy’s house, the driver calls. We can then pick up the parcel on the main road. Indeed, in the evening at 8 o’clock we have the banner. It is so nicely wrapped that I hesitate to open it. It now fits perfectly in my suitcase. The curiosity wins, I open the package and the banner appears. A real banner made in Ghana by former student and sister Adwoa, who was studying graphic design at the time. So nice that she created the banner for our project. We are incredibly happy with it!

Weer geen vlucht / Again no flight

English below

Als ik het nieuws vanuit Nederland volg dan kan het niet anders dan dat ook in Ghana nog het een en ander verwacht kan worden. De eerste maatregel is er al, geen samenscholingen groter dan vijfentwintig personen. Dus geen kerkdiensten en begrafenis- of trouwceremonies. Zus Ama is gisteravond nog gekomen en is vannacht blijven slapen. Ze wil ons nog gedag zeggen voordat we de zesentwintigste gaan vliegen. Ik zou tot eind april blijven en Ama had zich daar duidelijk op verheugd. ‘Ik moest huilen’ zei ze, ‘toen ik hoorde dat je eerder naar huis gaat. Stomme Corona. Het gooit alleen maar roet in het eten’. Ja, dat doet het. Het is balen dat ik eerder naar huis moet. Toch ben ik heel blij dat ik het niet wist voordat ik ging. Nu heb ik bijna heel de familie gezien en daar heb ik enorm van genoten. Dát nemen ze me niet meer af!

Thuis organiseren Isaac en Lucy een kleine dienst voor hun eigen kerkgemeenschap. Het is mooi te zien dat ze zorg hebben voor elkaar en toch de ‘regels’ in acht nemen. ’s Middags komt er een leerkracht die 3 examenleerlingen bijles geeft. Buiten en allemaal keurig op een meter afstand van elkaar (in Nederland geldt anderhalve meter).

Ondertussen horen we dat onze vlucht weer gewijzigd is. Nu van zesentwintig maart naar vijfentwintig maart. Dit was de dag waarop Stef oorspronkelijk zou vliegen en waarnaar ik de eerste keer mijn ticket had omgeboekt. We zijn het spoor bijster maar er is niemand die antwoord kan geven op deze vragen dus we laten het van ons af glijden. We gaan vliegen op vijfentwintig maart!

When I follow the news from the Netherlands, I am sure that Ghana will not have a lucky escape either. The first measure is already there, no gatherings larger than twenty-five people. This means no church services and funeral or wedding ceremonies. Sister Ama came last night and stayed the night. She wants to say hello to us before we fly back on the twenty-sixth. I was supposed to stay until the end of April and Ama was clearly looking forward to that. I had to cry,” she said, “when I heard you were going home early. Stupid Corona. It throws a spanner in the works”. Yes, it does. It sucks that I have to go home early. Still, I am glad I had no clue before I left. Now I have almost seen the whole family and I have enjoyed it a lot. Corona will not take that away from me!

At home, Isaac and Lucy organize a small service for their own church community. It is nice to see that they take care of each other and still follow the ‘rules’. In the afternoon, a teacher comes and teaches 3 exam students. Outside and all neatly at a meter distance from each other (in the Netherlands one and a half meter applies).

Meanwhile, we hear that our flight has changed again. Now from the twenty-sixth of March to the twenty-fifth of March. This was the day on which Stef would originally fly back and to which I had rebooked my ticket in the first place. We lost track, but there is no one who can answer our questions so we let it go. We are going to fly on the twenty-fifth of March!

Impact Corona / Impact Corona

English below

Vandaag blijven we lekker thuis want we zijn moe. Het gedoe rondom de vliegtickets en het gedoe op de markt heeft kennelijk toch impact. Het bericht dat Owusu, een (voormalig) leerling van het Quashie School Project, geen vlucht vanuit Nigeria naar Ghana kan boeken doet er ook geen goed aan. Ik had me er zo op verheugd om hem te ontmoeten. 2 Jaar geleden was ik in Ghana om hem weg te brengen voor zijn missiewerk in Nigeria. Het idee dat ik hem dit jaar kan ophalen maakt mij blij maar helaas gooit Corona roet in het eten. Gelukkig is hij veilig, daar troost ik me mee.

Er komt steeds meer besef dat de nog geplande activiteiten niet door zullen gaan. De scholen zijn leeg dus geen activiteit op de school in Oyoko. Ook de bezoeken aan de school van leerlingen Paakow en Emmanuel gaat niet door. Het eerste achterkleinkind van Mister Quashie wat geboren gaat worden, zal ik niet zien. De attenties van bedrijven uit Nederland voor de schoolkinderen zal ik in het huis van Lucy bewaren. Het heeft geen zin om alles weer mee naar Nederland te nemen. Alleen de koekjes en snoepjes moeten we maar opeten. Dat is over een of twee jaar niet lekker meer.

Ook de retraite met mijn zussen gaat niet door want dat kunnen we in deze korte tijd niet meer geregeld krijgen. De retraite is bedoeld om het gedachtengoed van Changespirators te laten ervaren. Met elkaar volledig in verbinding staan, daar gaat het om. Niet alleen over koetjes en kalfjes praten maar ook over hoe we ons echt voelen. En vooral, hoe we ons echt voelen als we vol Vrouw zijn. Voor deze retraite hebben mijn lieve Changespirator-vrienden kaarten met opdrachten geschreven. De enveloppen zijn nog dicht want ik wilde het pas openen als we op retraite zijn. Stef en ik besluiten om de kaarten open te maken want we zijn erg nieuwsgierig naar de opdrachten. Het is ontroerend te merken met hoeveel aandacht de opdrachten gemaakt en beschreven zijn. Ik voel me onmiddellijk met de hele groep verbonden. Stef en ik besluiten een opdracht te doen. Er is een meditatie in het Engels ingesproken, die doen we eerst, en vervolgens benoemen we mooie eigenschappen van elkaar. Aandacht hebben voor de ander, liefdevol in verbinding willen blijven en dit steeds weer opzoeken, dingen van de ander leren waardoor het leven liefdevoller/waardevoller is, gewoon blij zijn met dat de ander er is. Vol emotie spreken we het naar elkaar uit. Ieder met eigen woorden en eigen voorbeelden maar de boodschap ervan is volkomen duidelijk, volledig liefdevol in verbinding zijn. Dat is voelbaar….

Today we stay home because we are tired. The hassle with the plane tickets and the hassle on the market apparently have an impact. The news that Owusu, a (former) student of the Quashie School Project, cannot book a flight from Nigeria to Ghana is not a good thing either. I was so looking forward to meeting him. 2 Years ago, I was in Ghana to drop him off for his missionary work in Nigeria. The idea that I can pick him up this year makes me happy, but unfortunately Corona ruined the plans. Luckily, he is safe, and that comforts me.

There is a growing awareness that the planned activities will not take place. The schools are empty, so no activity at the school in Oyoko. Also, the visits to the school of pupils Paakow and Emmanuel will not take place. I will not meet the first to be born great-grandchild of Mister this time. I will keep the gifts from Dutch companies for the schoolchildren in Lucy’s house. There is no point in taking everything back to the Netherlands. We only have to eat the biscuits and sweets. They will not be tasty after a year or two. Also, the retreat with my sisters will not take place because we cannot arrange it in this short period of time. The retreat is meant to experience the ideas of Changespirators. Being fully connected with each other, that is what it is all about. Not only talking small talk, but also about how we really feel. And above all, how we really feel as a woman. For this retreat my dear Changespirator friends have written cards with assignments. The envelopes are still closed because I did not want to open them until we were on retreat. Stef and I decide to open the cards because we are very curious about the assignments. It is touching to see with how much attention the assignments have been made and described. I feel immediately connected with the whole group. Stef and I decide to do an assignment. There is a meditation in English, which we do first, and then we name beautiful characteristics of each other. Paying attention to the other person, wanting to stay lovingly connected and come back to this over and over again, learning things from the other person so that life is more loving / valuable, just being happy that the other person is there. Full of emotion we express it to each other. Each with their own words and examples but the message is completely clear, fully lovingly connected. We all feel it…..

East Legon en Central Accra / East Legon and Central Accra

English below

In overleg met Lucy gaan we vandaag toch manden kopen en naar een winkel met tie&dye stoffen. Dit is ‘Corona vellig’ want daar zijn nauwelijks mensen en de winkels zijn ruim opgezet. Er is en blijft natuurlijk een risico maar dat is ook als je naar de supermarkt gaat. Op naar East Legon. Lucy rijdt want zij weet de weg. Aan een hoofdstraat zien we de ‘winkel’ met manden. Lekker onder de bomen in de schaduw. Een aardige man staat ons te woord. Zijn naam is Richmond. Hij heeft niet de manden die ik graag wil hebben maar wel 2 tassen. Zijn broer heeft er meer maar dat is op een andere locatie. Richmond gaat zorgen dat hij voor sluitingstijd de manden in zijn bezit heeft, dan kan ik kiezen. Prima idee, dan gaan wij alvast naar de stoffenwinkel. Daar aangekomen zien we een mooie winkel met veel stoffen maar niet wat ik zoek. En de prijs is erg Hollands.

Lucy besluit om dan toch maar de markt in Central Accra te proberen. Het is er wel druk maar we zijn nu zo dicht in de buurt. Op de markt krijgen Stef en ik voor het eerst te maken met een schreeuwende menigte. ‘Coronavirus, protect yourself’, horen wij als we in de buurt komen. De marktverkopers doen een zakdoek voor hun mond en draaien hun gezicht weg. Het virus is, in de ogen van de Ghanezen, binnengebracht door blanke mensen. De president heeft in de toespraak gezegd dat het virus van buitenaf komt, van mensen die het land binnen reizen. Hij moet zijn volk hier tegen beschermen. Er bij stil staan gaat niet want Lucy loopt zo snel dat ik haar nauwelijks kan bijbenen. We zijn niet voor niks de markt op gegaan. We vinden geen tie&dye stoffen maar wel een aantal mooie batikstoffen. Via een buitenomweg verlaten we de markt. Iets meer omlopen maar veel rustiger.

Ondertussen heeft Richmond ons foto’s gestuurd van de manden. Hij blijkt nog bij zijn broer te zijn en dat is niet zo ver van de markt waar we zijn. Lucy regelt dat hij met zijn spullen naar het tankstation komt, daar waar onze auto geparkeerd staat. Richmond is op een motor dus wat flexibeler in het verkeer. Ik besluit om manden te nemen die hij heeft meegebracht en om niet meer terug te gaan naar zijn winkel. We zijn alweer uren onderweg. Richmond vindt het een beetje jammer want nu is de winst alleen voor zijn broer, en hij heeft er zoveel moeite voor gedaan. Ik beloof hem, de eerstvolgende keer dat ik in Ghana ben, een grote bestelling bij hem te plaatsen. Dat vindt hij een goed alternatief!

In consultation with Lucy we are going to buy baskets today and go to a shop with tie&dye fabrics. This is ‘Corona safe’ because there are hardly any people there and the shops are spacious. Of course, there is and remains a risk but that is also when you go to the supermarket. Off to East Legon. Lucy drives because she knows the way. On a main street we see the ‘shop’ with baskets. Nice under the trees in the shade. A nice man is talking to us. His name is Richmond. He doesn’t have the baskets I want, but he has 2 bags. His brother has more but that’s at a different location. Richmond is going to make sure he has the baskets before closing time, then I can choose. Great idea, then we’ll go to the fabric store. When we get there, we see a nice shop with a lot of fabrics but not what I’m looking for. And the price is very Dutch.

Lucy decides to try the market in Central Accra anyway. It is crowded but we are so close now. At the market Stef and I have to deal with a screaming crowd for the first time. ‘Coronavirus, protect yourself’, we hear when we get close. The market vendors put a handkerchief in front of their mouths and twisted their faces away. The virus has, in the eyes of the Ghanaians, been brought in by white people. The president said in the speech that the virus comes from outside, from people travelling into the country. He must protect his people from it. I don’t have time to think about it because Lucy walks so fast, I can barely keep up with her. We went to the market for a reason. We don’t find any tie&dye fabrics, but we do find some nice batik fabrics. Via a detour we leave the market. A little bit longer, but much quieter. Meanwhile Richmond has sent us pictures of the baskets. It turns out he is still with his brother and that is not so far from the market where we are. Lucy arranges for him to take his things to the gas station, where our car is parked. Richmond is on a motorbike so a bit more flexible in traffic. I decide to take baskets he has brought with him and not go back to his shop. We’ve been on the road for hours. Richmond is a bit sorry because now the profit is only for his brother, and he has put so much effort into it. I promise him, the next time I am in Ghana, to place a big order at his shop. He thinks that’s a good alternative!

Nieuw vliegticket / New flight ticket

English below

We vertrekken meteen na het ontbijt. We willen ons ticket omboeken want volgens de laatste gegevens moeten we uiterlijk 24 maart vertrekken. We krijgen zelfs een email van de Nederlandse ambassade. Ik had mijn ticket al vervroegd naar 25 maart, tegelijk met de terugreis van Stef maar dat is dus een dag te laat. Schiphol sluit de 24e meeste pieren en in- en uitgaand vliegverkeer is daarna niet of nauwelijks mogelijk. We reizen niet terug door de bergen maar rechtstreeks naar Tema om vervolgens af te buigen naar Accra. De reis verloopt rustig. Ter hoogte van Shai Hill, een natuurreservaat, zitten de bavianen weer aan de kant van de weg. De kleintjes zijn erg schattig en zou ik zo mee willen nemen maar de groten zijn erg groot. Daar is weinig schattigs meer aan. Wij stoppen aan de kant van de weg en de bavianen komen richting onze auto en gaan heel relaxt op de hoofdweg zitten. Er komt een vrachtwagen met heel hoge snelheid aangereden, aanhoudend toeterend. Mijn hart zit in mijn keel. Gelukkig gaan de bavianen opzij maar alleen de meters die nodig zijn. De haren van de vacht worden door de luchtdruk door de war geblazen, net als ons kapsel bij een harde windvlaag. We rijden door, voor veiligheid van de bavianen en filmen vanuit de auto. Mijn hart zakt weer, gelukkig.

De reis verloopt verder rustig en we gaan meteen naar het kantoor van KLM. Er zijn veel wachtende voor u! Ik had hier niet aan gedacht maar het is wel logisch. Er zijn veel Europese Ghanezen maar ook enkele westerlingen die hun vlucht willen omboeken.Tijdens het wachten wordt ons al geboekte ticket ineens ongeldig. De vlucht is geannuleerd. Excuses voor het ongemak, staat er op de KLMapp te lezen. Hier word ik een beetje nerveus van maar gelukkig zijn we op het juiste adres. Na tweeëneenhalf uur hebben we eindelijk onze nieuwe tickets, niet op de 24e maar op de 26e, na de sluitingsdatum van Schiphol. Dat geeft weer nieuwe vraagtekens maar de baliemedewerker weet het ook niet. Er komen iedere dag nieuwe updates en die volgens ze. Je afvragen waarom heeft in deze situatie geen enkele zin. Dat de vlucht volledig gecanceld was, heeft geen extra problemen opgeleverd.

Nu nog door de verkeershectiek van Accra heen naar ‘ons balkon’ aan de andere kant van de stad. Als we ‘thuis komen’ staat Lucy al buiten met handzeep. Eerst handen wassen voordat we wat dan ook doen. Het was mislukt, ik had haar al een dikke knuffel gegeven.

We leave right after breakfast. We want to rebook our ticket because according to the latest information we have to leave no later than March 24th. We even get an email from the Dutch embassy. I had already moved my ticket forward to 25 March, at the same time as Stef’s return trip but that is one day too late. Schiphol closes most of the 24 piers and after that it is hardly possible to fly in and out. We don’t travel back through the mountains but straight to Tema and then head for Accra. The journey is quiet. Near Shai Hill, a nature reserve, the baboons are on the side of the road again. The little ones are very cute and I would like to take them with me but the big ones are very big. There is not much cute about them anymore. We stop at the side of the road and the baboons come towards our car and sit very relaxed on the main road. A truck is coming at a very high speed, honking continuously. My heart is in my throat. Luckily the baboons move aside. The hairs of the fur are blown by the air pressure, just like our hair in a strong gust of wind. We drive on, for the safety of the baboons and film from the car. My heart rate is dropping again, fortunately.

The journey continues calmly, and we go straight to the KLM office. There are is a line of people waiting. I hadn’t thought of this, but it makes sense. There are many European Ghanaians but also some westerners who want to rebook their flight. While waiting, our already booked ticket suddenly becomes invalid. The flight has been cancelled. Sorry for the inconvenience, it says on the KLM app. This makes me a bit nervous but luckily, we are in the right place now. After two and a half hours we finally have our new tickets, not on the 24th but on the 26th, after the closing date of Schiphol. That lead to new questions, but the desk clerk doesn’t know either. There are new updates every day which they follow. Wondering why doesn’t solve anything in this situation. The fact that the flight was completely cancelled did not cause any extra problems.

Now we have to go through the traffic choas of Accra to ‘our balcony’ on the other side of town. When we ‘come home’ Lucy is already outside with hand soap. First, we wash our hands before we do anything else. It had failed, I had already given her a big hug.